gepost 25/11/2020

Hellenistische filosofie

PERIODE 

© geschiedenis.nl

© Getty Images 

De periode van 323 v.Chr. tot 31 v.Chr. wordt in de geschiedenisboeken gemarkeerd als de 'hellenistische tijd' of het hellenisme. 

Het begin van deze periode valt samen met de dood van Alexander de Grote, de man die door zijn talloze veroveringen een gigantisch imperium opbouwde. 

Ze eindigt met Marcus Antonius, de machtige Romeinse generaal, die een affaire kreeg met Cleopatra en haar uiteindelijk huwde. In de zeeslag bij Actium en de korte veldslag in Alexandrië werd hij verslagen. Kort daarna sterft hij, nadat hij zichzelf dodelijk verwondde. 

 

Het is een periode van uitzonderlijke bloei in de kunsten en de filosofie en tegelijk ook een overgangsperiode waarbij de Griekse stadstaten geleidelijk aan deel werden van het Romeinse rijk. 

Tijdens de hellenistische periode zagen drie nieuwe filosofische stromingen het licht, die elk met een eigen strategie dat ene doel willen bereiken: een goed leven. 

DRIE FILOSOFISCHE STROMINGEN  

Epicurus

Seneca

Pyrrho van Elis

EPICURISME

STOÏCISME

PYRRONISTISCH SCEPTISME

De Griekse filosoof Epicurus is de grondlegger van het epicurisme. De belangrijkste opdracht van de filosofie volgens hem is te onderzoeken hoe mensen gelukkig kunnen worden. Geluk stelde hij gelijk aan genot, niet in de zin van de bourgondische levensgenieter, maar ascetisch:  'genieten, met mate'. Hoe soberder je leeft, hoe minder zorgen en ongemak je hebt. Hetzelfde geldt voor rijkdom: als je rijk wil zijn, moet je niet meer willen bezitten, maar je verlangens beteugelen. Als je niets hebt, moet je ook geen angst hebben om iets te verliezen. 

Bovenal dus is geluk een kwestie van nuchter en rationeel denken. 

'Leef in het verborgene', is één van de deviezen. Het is precies wat ze deden. Ze leefden eerder teruggetrokken, ver van het openbare leven. 

De Romeinse dichter Lucretius is een bekend epicurist. 

 

 

 

Filosofie betekent voor stoïcijnen 'levenskunst'. Ze omschrijven het als 'techne peri ton bion', als kunst of ambacht van het leven. Dé sleutel tot het goede leven is voor hen het nastreven van waarden en deugden zoals moed, gematigdheid en rechtvaardigheid.

Het stoïcisme was heel lang heel populair. Seneca en keizer Marcus Aurelius waren bekende stoïcijnen.

Stoïcisme wordt vaak teruggebracht tot  'onder alle omstandigheden de kalmte weten te bewaren, alles in een breder perspectief kunnen plaatsen en jezelf en het leven steeds kunnen relativeren.' 

Stoïcijnen kijken rationeel naar de dingen. Alles wat gebeurt is van tevoren onverbiddelijk bepaald, gebeurtenissen kunnen we niet controleren. Maar we kunnen onze gedachten wél onder controle proberen te houden. Ellende verdwijnt er niet door, stellen stoïcijnen, maar wordt wel draaglijker. Ze streven ernaar onverstoord en onverschillig te staan tegenover dat waarover je geen controle hebt. Verlies, frustratie, tegenslag horen bij het leven, woede of verdriet hierover zijn bijgevolg zinloos en onredelijk. Temper dus je verwachtingen. Zie in dat verdriet zinloos is. 

Pyrrho van Elis is de stichter van het pyrronistische scepticisme. Pyrronistische sceptici geloven nergens in. Alle angsten, al het geestelijk lijden en alle conflicten worden volgens hen veroorzaakt door mensen met een rotsvast geloof. Alle ellende in de wereld is het gevolg van dogmatisme. De enige manier om van ellende bespaard te blijven, is : geloof nergens in. Aanvaard de dingen zoals ze zijn. Jaag niets na. Als je voortdurend kalmte en rust nastreeft, schept dat juist veel onrust. Geef die zoektocht op en het goede leven komt vanzelf. 

bronnen

Alleen kalmte kan ons redden', Filosoof John Sellars en de zin van hellenistische filosofie in coronatijden, Jan Stevens, Knack 11-17 nov 2020

Het voordeel van de twijfel, hoe filosofie je leven kan veranderen, Stefaan van Brabandt

Vertel anderen over ons. Deel deze webpagina in uw netwerk.