Waarover het zoal gaat...

Welk levenspad te kiezen? Het makkelijke pad van vreugde en genot, van overvloed en van de vrijheid om uit alles wat je tegenkomt voordeel te trekken? Of het moeilijke pad vol hindernissen, van leren je verstand te gehoorzamen, van anderen te helpen en diensten bewijzen aan de gemeenschap, het pad kortom van het dienen van de deugd? De jonge Hercules moest die keuze maken....

Lees verder hoe Hans Van der Heijde zich in zijn recensie voor Tzum een weg baande door het boek.

Over de auteur 

Andreas Kinneging (1962) is hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden. Met zijn boek Geografie van Goed en Kwaad won hij de Socrates Wisselbeker voor het beste filosofieboek van 2006. In 2020 verscheen zijn magnum opus De Onzichtbare Maat. Archeologie van Goed en Kwaad.

Vragen ter overweging en om te bespreken

1.

In het essay “Het Land der Dwazen” (1970) heeft jezuïet en filosoof Karel Van Isacker het, onder meer, over de helse wereld van consumptie en technocratie, een alliantie tussen overheid en de geprivilegieerde klasse tegenover de naamloze volgzame massa. Hiertegen kwam verzet van bepaalde jeugdgroepen als provo’s en hippies, die niet wilden behoren tot die naamloze massa, maar ten slotte eindigden met
de roes naar opwekkende/verdovende middelen en in nutteloosheid aan de rand vd maatschappij.
Andreas Kinneging stelt de Traditionele Europese ‘deugden’ voorop met aandacht voor de opvoeding in de begrippen van goed en kwaad.

- hebben die opstandige jeugdgroepen iets gemist van die begrippen van ‘deugd’ , en het ontwikkelen hiervan, dat ze zichzelf in die tijd zo in de vernieling reden ?
- hoe zinvol, en hoe werkbaar zijn die begrippen nog in deze postmoderne tijden ?
- Tegenover de tijdloze waarden staan de willekeurige, tijdelijke, relatieve  conventies, en vooral : het hedendaagse Cultureel Relativisme
Voorbeelden ? Quid de impact op mens en maatschappij ?

2.

Over de Europese geschiedenis heen en in het bijzonder sedert Plato en Thomas van Aquino, ziet Kinneging breekpunten als de Verlichting, de Romantiek en de Mensenrechten.
- ziet u nog andere breekpunten ? En hebben deze wat ‘opgebracht’ voor de mens of de mensheid ?

3.

Er wordt (gelukkig) minder en minder nog gealludeerd op kleur en ras tss volkeren.
- hoe onderscheidt men het best de diverse samenlevingen wereldwijd ? Op basis van cultuur ? Of …?
- hoe algemeen verspreid, over de beschavingen heen in de wereldgeschiedenis, zijn de noties van ‘goed en ‘kwaad’ ? Vind je deugden als rechtvaardigheid, plicht, moed of naastenliefde overal terug ?
- wat met het wereldwijd streven naar gelijkheid of inclusie of diversiteit ? Of is dit vooral een Europees verhaal ?

4.

Veel jonge mensen beginnen in te zien dat ze een nieuw houvast moeten gaan zoeken in hun (toekomstig) leven. De zogenaamde ‘leegte’ vh bestaan.
- hoe verklaren wij die leegte, en meer en meer hun drang naar zinvol leven ?
- in hoeverre heeft opvoeding thuis en op school over al de voorbije jaren aan belang ingeboet ?
- Kinneging markeert in zijn Inleiding reeds het ‘Cultureel Relativisme’ als een werkelijkheidsvreemde opvatting mbt goed en kwaad ; verklaart ook deze opvatting het hedendaags zoeken bij de jeugd naar een meer zinvol bestaan ?
- hoe kan het herbronnen, het herbenoemen  en aanmoedigen van het begrip ‘deugd’ opnieuw van betekenis worden/ zijn ?

5.

Bij Homeros en zijn ‘Ilias ‘ (ca 1200 v Ch) hielden veel goden zich intens bezig met de strijd en het lot van hun helden, zowel Griekse als Trojaanse.
Vanaf de 5de eeuw v Chr benadert Plato heel sterk de idee v het Éne, of God.
Indië en het hindoeïsme, Japan en het shintoïsme kennen een 1000-tal goden (of enkele goden in oneindig veel gedaanten).
Terwijl vóór allen in de wereldgeschiedenis, het Joodse volk ca 1200-1000j v Chr slechts één God vereerde.
Is het monotheïsme over de geschiedenis heen één evolutionair denkproces ?

6.

Hoe moeten wij ‘morele waarden’ van nu noemen ? Welke zijn de door politici en media telkenmale herhaalde ‘Europese waarden’ , en hoe wordene aangewend ? Quid ‘Gelijkheid’ ? ‘Mensenrechten’ ? Duurzame ontwikkeling ? Non-discriminatie ? Solidariteit ?
Refereren deze waarden nog altijd naar de waarden zoals Plato en de Traditie ze voor ogen had ?

7.

De Iers-Britse schrijver en theoloog C.S.Lewis vermeldt in zijn boek ‘De Afschaffing van de Mens’ (1943) hoe een schoolboek de leerlingen overtuigt dat de waarden ‘schoon’ en ‘edel’ slechts subjectieve gevoelsuitingen zijn ; en waarschuwt dat dit niet minder is dan een ethische tijdbom.
Daarom introduceert hij de Tao (kosmische eenheid, yin en yang, cyclisch denken en natuur, etc) niet zozeer om de Oosterse origine, maar wel als aanduiding voor de universele morele orde, die in vrijwel alle culturen terug te vinden is. Rechtvaardigheid, naastenliefde, plicht en moed zijn voor hem de ruggengraat v een beschaving.
- Quid de hedendaagse nieuwe en soms willekeurige conventies ?

Verder schetst Lewis ook hoe de mensheid via wetenschap en techniek steeds meer macht verwerft over de natuur.
- Quid als de mens de natuur volledig beheerst en de mens zich niet langer laat leiden door objectieve waarden ?
- Komt de macht dan niet meer en meer in handen van een kleine elite die dan zelf onze waarden gaat bepalen ?
- Heeft de moderne wetenschap zichzelf onvoldoende ethisch omkaderd ? En wat nu ?  Gaat het nu veel te snel ? ( Citaat van Lewis hierbij : « Bij iedere overwinning is de mens behalve zegevierende generaal ook de gevangene achter zijn zegekar. »)

8.

Als we tijdens de boekbespreking nog de tijd vinden, bekijken we even de filosofie v Hartmann, met zijn ‘realisme’ (te weten de samen-hang versus geestelijk en materialistisch) en de vier zijns-lagen = de waarden vh reële zijn.
Het waardenbesef vd mensheid. Categorieën van waarden. Morele grondwaarden.
Traditioneel tegenover modern denken : morele waarden tov vitale waarden (Nietzsche).

9.

Hildebrand : « de mens is geroepen een leven te leiden beheerst door de opdracht de juiste antwoorden te vinden op de waarden die in de wereld aanwezig zijn, vooral dan de morele. » En waar(-om) schiet de mens tekort ?
En wat of wie zit erachter dat de mensen spontaan ontdekken dat de wereld objectief goed en kwaad bevat, en dat het goede moet worden gerealiseerd ?

Rik Geerardyn

Vertel anderen over ons