Wanneer leugens waarheid lijken

‘Prinses Elisabeth zwanger van een buitenaards kind!’ ‘Het coronavaccin bevat microchips!’ Het lijkt bijna satire, maar wanneer je door Instagram of Tiktok scrolt, kom je dit soort berichten voortdurend tegen. Ze klinken zo absurd dat je er spontaan om wil lachen. Toch wordt dat gelach snel minder wanneer je ziet dat je tante het bericht heeft gedeeld in de familiegroep. Sociale media zijn vandaag voor veel jongeren de belangrijkste nieuwsbron, maar de vraag is of we dat nieuws nog kunnen vertrouwen. Het antwoord is helaas duidelijk: nee. Dat is een probleem dat niet langer genegeerd mag worden.

Waarom we nieuws op sociale media niet meer kunnen vertrouwen

Sociale media zijn het broeinest voor nepnieuws. De algoritmes van platforms zoals Facebook, Instagram en Tiktok zijn niet ontworpen om correcte informatie te verspreiden, maar om zoveel mogelijk aandacht te trekken. Hoe schokkender of emotioneler een bericht is, hoe vaker het wordt geliket en gedeeld. Precies dat beloont het algoritme. Uit onderzoek blijkt dat 73% van de Belgische jongeren tussen 16 en 25 jaar hun nieuws vooral via sociale media volgen. Slechts 18% van hen controleert of een bericht klopt voordat ze het delen. Dat betekent dat onzin zich razendsnel verspreidt, vaak sneller dan journalisten de feiten kunnen checken.

Daarbovenop is nepnieuws vaak aantrekkelijker dan echte berichten. Het is kort, simpel en helemaal afgestemd op wat mensen al denken of vrezen. Tijdens de coronapandemie leidde dat tot talloze verhalen over gevaarlijke vaccins of wondermiddeltjes die zogezegd alles zouden genezen. Maar liefst 41% van de niet-gevaccineerden baseerden hun beslissing op informatie van sociale media. Ook in de politiek speelt nepnieuws een gigantische rol. Bij de laatste verkiezingen bleek dat 62% van de meest gedeelde politieke posts onjuiste of misleidende informatie bevatte. Dat is niet alleen verontrustend, maar ook gevaarlijk voor een gezonde democratie.

Het is duidelijk dat de overheid niet langer kan toekijken. Platforms moeten verplicht worden om sneller en strenger op te treden tegen foute informatie. Dat kan via strengere wetgeving en hogere boetes. Daarnaast moeten scholen inzetten op betere mediawijsheid, zodat jongeren leren hoe ze nepnieuws herkennen. Fake news is geen onschuldig grapje meer, maar een bedreiging. Alleen met een stevige aanpak kunnen we ervoor zorgen dat we de vraag ‘Is dat echt?’ opnieuw met vertrouwen kunnen beantwoorden.

Sahar Resaie

Koninklijk Atheneum Beveren

Vertel anderen over ons.